افغانستان، این سرزمین کهن آسیای مرکزی، در دل خود گنجینهای از آثار تاریخی و باستانی را نگهداری کرده است که هر یک، روایتگر فصلی از تاریخ پرافتخار بشریت محسوب میشوند.
این کشور که در موقعیت راهبردی جاده ابریشم قرار داشته، گواه ظهور و زوال تمدنهای بزرگی چون باختریان، کوشانیان و غزنویان بوده و از این میراث غنی، آثار ارزشمندی چون بودای بامیان، منار جام غور، شهر باستانی غزنی و بقایای هرات تاریخی به جا مانده است.
اما متأسفانه، واقعیت تلخ امروز حاکی از آن است که بخش قابل توجهی از این میراث انسانی در معرض تهدیدات جدی قرار گرفته و وضعیت نامطلوب آنها، زنگ خطری جدی برای نسلهای آینده به شمار میآید. عوامل متعدد طبیعی، انسانی و سیاسی، این آثار بیبدیل را روز به روز به سوی نابودی سوق دادهاند.
در این شرایط بحرانی، اتخاذ راهکارهای جامع و اساسی امری اجتنابناپذیر است:
راهبرد ملی جامع و هماهنگ
نخست آنکه، حکومت افغانستان باید یک برنامه راهبردی چندبعدی و منسجم تدوین نماید که در آن، حفاظت از میراث فرهنگی به عنوان اولویت ملی تلقی شود. این راهبرد باید شامل تخصیص بودجه مناسب، آموزش نیروی متخصص و ایجاد نهادهای قدرتمند نظارتی باشد. زیرا بدون پشتوانه دولتی قوی، هیچ تلاش محدود و پراکندهای قادر به حفظ این گنجینههای ملی نخواهد بود.
همکاری بینالمللی هدفمند
ثانیاً، جلب توجه و همکاری نهادهای بینالمللی معتبر نظیر یونسکو، بنیاد جهانی میراث فرهنگی و موزههای بزرگ جهان، میتواند نقش بسزایی در تأمین منابع مالی، فنی و علمی ایفا کند. تجربیات موفق کشورهای دیگر نشان داده که همکاریهای بینالمللی هدفمند، میتواند معجزاتی در زمینه مرمت و حفاظت از آثار تاریخی خلق کند.
مسئولیت اجتماعی و فرهنگسازی
سوم آنکه، ایجاد آگاهی عمومی و فرهنگسازی در سطح جامعه، رکن اساسی موفقیت در این عرصه محسوب میشود. هر شهروند کشور باید درک کند که این آثار، نه تنها متعلق به گذشته بلکه میراث مشترک همه نسلهاست و حفاظت از آنها، وظیفه مقدس هر ایرانی به شمار میآید. برنامههای آموزشی در مکاتب، کمپینهای رسانهای و مشارکت جوامع محلی، از ابزارهای موثر در این راستا محسوب میشوند.
بنابراین، حفاظت از میراث تاریخی افغانستان، نه صرفاً یک مسئولیت ملی بلکه تکلیف انسانی است که بر دوش همه نهاده شده. تأخیر در اجرای این اقدامات اساسی، نه تنها موجب از دست رفتن هویت تاریخی این سرزمین بلکه ضربهای جبرانناپذیر به میراث جهانی بشریت خواهد بود.
