از طویانههای سنگین تا تجملگرایی؛ چگونه ازدواج در افغانستان به امری دشوار تبدیل شد؟ گفتوگوی ژرفا با رضوانی بامیانی و رویدا بخشی
در افغانستان، ازدواج به دلیل مشکلات اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی با چالشهای جدی روبرو است. به گفته آگاهان و پژوهشگران، فقر، بیکاری و رسوم پرهزینه از موانع اصلی تشکیل خانواده برای جوانان به شمار میروند. این مسائل، همراه با نبود آگاهی و مشاوره پیش از ازدواج، ازدواج را به امری دشوار تبدیل کرده است.
نبود استقلال در انتخاب همسر و تأثیر شبکههای اجتماعی بر کمرنگ شدن ارزشهای سنتی ازدواج نیز به مشکلات دامن زده است. در این مصاحبه، به بررسی عمیقتر این چالشها و راهکارهای ممکن برای تسهیل ازدواج جوانان میپردازیم.
همکفوی و سادگی
سیدمحمدحسین رضوانی بامیانی، پژوهشگر و عالم دینی در این خصوص به خبرگزاری ژرفا میگوید: «از منظر اسلام، ازدواج موفق بر دو اصل اساسی استوار است: همکفوی و سادگی. همکفوی به معنای تناسب زن و مرد در ابعاد فرهنگی، اخلاقی، اعتقادی و حتی اقتصادی است. عدم تناسب در این زمینهها میتواند به مشکلات فراوانی در زندگی مشترک منجر شود.
اصل دوم، آسان بودن ازدواج است که در اسلام بسیار بر آن تأکید شده است. اما در شرایط کنونی، بهویژه در افغانستان، موانع متعددی بر سر راه ازدواج جوانان وجود دارد. یکی از این موانع، فقر و شرایط دشوار اجتماعی است که خارج از کنترل خانوادههاست.»
طویانههای سنگین
آقای رضوانی در ادامه افزود: «در میان اقشار کمسواد و روستایی، ازدواج گاهی به معاملهای تجاری شبیه شده است. برخی خانوادهها با تعیین مبالغ سنگین تحت عنوان “شیربها” یا “طویانه”، ازدواج را برای داماد دشوار میکنند. این نگاه، که دختر را به مثابه کالایی برای فروش میبیند، با روح اسلام سازگار نیست.»
وی همچنین درباره «تجملگرایی» در جامعه گفت: «در مقابل، در جوامع شهری و مرفه، تجملگرایی مانع بزرگی است. برگزاری مراسمهای پرهزینه، خرید لباسها و زیورآلات گرانقیمت و تشریفات افراطی، ازدواج را برای خانوادهها دشوار کرده و از وصلت جوانان جلوگیری میکند.»
بهترین همسر
این پژوهشگر اسلامی اظهار داشت: «خلاف تأکید اسلام بر ازدواج زودهنگام و نکوهش مجرد ماندن، تعیین مهریههای سنگین مانند صدها سکه طلا یا مبالغ دالری، به تأخیر در ازدواج و مشکلات خانوادگی و اجتماعی دامن زده است. اسلام بهترین همسر را کسی میداند که مهریه سبکتری داشته باشد، اما این فرهنگ تحت تأثیر رسوم غیراسلامی و بازگشت مهاجران از خارج، رواج یافته است. این موانع، برخلاف دستورات اسلامی، جوانان را از تشکیل خانواده بازمیدارد و به مشکلات اجتماعی گستردهای منجر میشود.»
از سوی هم، رویدا بخشی، فعال رسانهای و استاد دانشگاه در این خصوص به خبرگزاری ژرفا میگوید: «ازدواج در افغانستان با موانع متعددی مواجه است که ریشه در مشکلات اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی دارد. بیکاری و فقر اقتصادی، بهویژه پس از دو دهه جنگ، از مهمترین دغدغههای جوانان برای تشکیل خانواده است.
تجملات و رسوم پرهزینه
رسوم پرهزینه و عروسیهای طولانیمدت و تجملاتی، بهخصوص در میان اقشار مرفه، ازدواج را به امری پرهزینه تبدیل کرده است. این فرهنگ، در کنار شکاف طبقاتی میان فقرا و ثروتمندان، فشار مضاعدی بر جوانان وارد میکند.»
به گفته بانو بخشی، «ازدواجهای اجباری و نبود استقلال در انتخاب همسر، از چالشهای فرهنگی و اجتماعی عمده است که هم دختران و هم پسران را تحت تأثیر قرار میدهد. فقدان آگاهی و مسئولیتپذیری در امر ازدواج نیز این مشکلات را تشدید میکند.»
مشاوره پیش از ازدواج
این فعال رسانهای، مشاوره پیش از ازدواج را نیز یکی از مسایل مهم در فرایند انتخاب همسر و تشکیل خانواده میداند و میافزاید: «عدم وجود مشاوره پیش از ازدواج، پدیدهای ناشناخته در افغانستان است که میتوانست به کاهش مشکلات کمک کند. این خلأ، در کنار ناامنی و بیثباتی سیاسی، ازدواج را برای بسیاری دشوار کرده است.»
بانو بخشی با بیان این که «تأثیر رسانهها و شبکههای اجتماعی، چه داخلی و چه خارجی، نیز سبب کمرنگ شدن ارزش زندگی واقعی و ازدواج سنتی در میان مردم شده است» میافزاید که «این عوامل در مجموع، مانعی جدی برای ازدواج جوانان ایجاد کردهاند.»
آگاهیدهی اجتماعی
وی در پاسخ به این پرسش که برای اصلاح وضعیت موجود چه باید کرد، اظهار داشت: «برای تسهیل ازدواج جوانان در افغانستان، باید مهریهها و هزینههای مراسم عروسی کاهش یابد تا ازدواج آسان شود. آموزش و آگاهیدهی اجتماعی نقش کلیدی در این راستا دارد؛ زیرا آگاهی، جوانان را قادر میسازد تا با مسئولیتپذیری و شناخت کامل تصمیم بگیرند و زندگی آرام و شادی داشته باشند. آموزش در حل تعارضات، بهبود رفتار و گفتار و پیشگیری از طلاق مؤثر است.»
این فعال رسانهای در اخیر تاکید کرد: «اصلاح سنتهای پرهزینه و فرهنگسازی نیز ضروری است. ایجاد فرصتهای شغلی برای جوانان، تأمین حداقل نیازهای زندگی و استقلال مالی، انگیزه ازدواج را تقویت میکند. جوانانی که شغل و درآمد داشته باشند، با اطمینان بیشتری به تشکیل خانواده میاندیشند. این راهکارها، با ترویج آگاهی و رفع موانع اقتصادی و فرهنگی، میتواند به ایجاد خانوادههای خوشبخت و جامعهای آگاه منجر شود.»
