اظهارات متناقض دونالد ترامپ درباره بازپسگیری پایگاه هوایی بگرام، بازتاب عمیقتری از ذهنیت استعماری و چشمداشتهای ژئوپولیتیکی واشنگتن در آسیای مرکزی محسوب میشود.
رئیسجمهور امریکا که ابتدا مدعی شد در حال بازپسگیری این پایگاه است و سپس از مذاکره با طالبان سخن گفت، با واکنش قاطع مقامات کابل مواجه شده است.
امیرخان متقی، وزیر خارجه طالبان، در پاسخی تند و بیپرده تأکید کرده که «افغانستان کشوری نیست که هیچگونه تجاوزی را بپذیرد».
این موضعگیری، فراتر از یک واکنش دیپلماتیک، نمایانگر درک عمیق طالبان از موازنه قوای منطقهای و عزم آنها برای حفظ حاکمیت ملی است.
بررسی تاریخی نشان میدهد که پایگاه بگرام اصولاً محصول همکاری افغانستان با اتحاد جماهیر شوروی بوده و امریکا هیچگونه حق تاریخی یا حقوقی بر آن ندارد.
این واقعیت، ادعاهای ترامپ را از پایه بیاساس جلوه میدهد و نشاندهنده ماهیت اشغالگرانه نگاه واشنگتن به منابع و تأسیسات افغانستان است.
اهمیت استراتژیک بگرام، به دلیل موقعیت جغرافیایی نزدیک به تأسیسات هستهای چین و سایر نقاط حساس منطقه، انگیزه اصلی ترامپ برای احیای حضور نظامی در این منطقه به شمار میرود.
این چشمداشت، بخشی از استراتژی گستردهتر امریکا برای مقابله با نفوذ روزافزون چین و روسیه در آسیای مرکزی محسوب میشود.
با این حال، موازنه قوای منطقهای به گونهای تغییر کرده که بازگشت نظامی امریکا به افغانستان با مخالفت جدی قدرتهای بزرگ منطقه مواجه خواهد شد.
چین و روسیه که منافع حیاتی خود را در این منطقه میبینند، هرگز اجازه مستقر شدن مجدد نیروهای امریکایی را نخواهند داد.
شکست تحقیرآمیز امریکا در اگست ۲۰۲۱ و خروج شتابزده از کابل، فصل جدیدی در تاریخ افغانستان رقم زد که امکان بازگشت به گذشته را منتفی میسازد.
طالبان که از حمایت منطقهای برخوردار است، قدرت مذاکره بالایی دارد و نخواهد پذیرفت که دوباره میزبان نیروهای خارجی باشد.
با این همه، بحث بگرام بیشتر نمایانگر نوستالژی امپراتوری امریکا نسبت به دوران هژمونی خود است تا برنامهای عملی و قابل اجرا.
مردم افغانستان که چهار دهه هزینه مداخلات امریکا را پرداختهاند، تمایل به بازگشت دوباره نظامی امریکا به افغانستان را ندارند و حاکمیت کنونی هم نبایستی در مقابل چنین خواستهای طرف امریکایی کوتاه بیایند.
فرهاد پناهی، روزنامهنگار-خبرگزاری ژرفا
