روابط افغانستان و پاکستان در سال جاری وارد بحرانیترین مرحله تاریخی خود شده است. تنشهای کابل-اسلامآباد که از اکتوبر 2024 آغاز شد، در فبروری 2025 به درگیریهای مسلحانه در مرز منجر گردید. این بحران در حالی رخ میدهد که منطقه آسیای جنوبی نیازمند ثبات و همکاری است.
علت اصلی تنشهای افغانستان و پاکستان
محور اصلی بحران افغانستان-پاکستان بر سر موضوع تحریک طالبان پاکستان (TTP) میچرخد. مقامات پاکستانی ادعا میکنند که حکومت طالبان از این گروه حمایت میکند و اجازه میدهد از خاک افغانستان علیه پاکستان عملیات انجام دهد.
در مقابل، طالبان این اتهامات را قاطعانه رد میکند. کابل مداوم تأکید کرده که از هیچ گروهی بر ضد کشورهای همسایه حمایت نمیکند و معتقد است ناامنیهای پاکستان ریشههای عمیق داخلی دارد.
تحلیل تاریخی سیاست پاکستان در قبال افغانستان
1. استراتژی عمق استراتژیک پاکستان
پاکستان و افغانستان از زمان تأسیس پاکستان در سال 1947، روابط پیچیدهای داشتهاند. سیاست خارجی پاکستان همواره بر محور «عمق استراتژیک» و تضعیف افغانستان بنا شده است. این کشور از ابزارهای مختلف شامل حمایت از گروههای مسلح، دخالت در امور داخلی افغانستان و ایجاد وابستگی اقتصادی
برای نفوذ در سیاست افغانستان بهره برده است.
2. ژئوپولیتیک منطقهای
پاکستان در منطقه همواره ترجیح داده که در همسایگی شرقیاش کشوری ضعیف داشته باشد. این استراتژی پاکستان به آن امکان میدهد فشارهای دلخواه خود را بر کابل تحمیل کند. تجربه تاریخی نشان داده هر زمان افغانستان قوی شده، پاکستان نگرانیهای امنیتی مطرح کرده است.
3. استفاده از ضعفهای افغانستان
بیثباتی افغانستان و تفرقههای داخلی، زمینهای مناسب برای پاکستان فراهم کرده. سالها جنگهای داخلی و عدم وجود حکومت مقتدر، به اسلامآباد این فرصت را داده که نقش تعیینکنندهای در تحولات افغانستان ایفا کند.
راهحلهای بهبود روابط افغانستان-پاکستان
تغییر رویکرد پاکستان
برای بهبود روابط کابل-اسلامآباد و ایجاد ثبات منطقهای، گامهای اساسی باید برداشته شود:
مقامات پاکستانی باید از سیاست خصمانه خود در قبال افغانستان دست بردارند. این تغییر رویکرد مستلزم پذیرش واقعیتهای جدید منطقهای است.
نقش چین در میانجیگری
تلاشهای صلح برای بهبود روابط، از جمله میانجیگری چین، در حال انجام است. اما موفقیت این تلاشها مشروط به تغییر بنیادین در نگرش استراتژیک اسلامآباد است.
حل بحران افغانستان پاکستان نیازمند حسننیت دوجانبه و احترام متقابل به حاکمیت ملی است. امنیت منطقه تنها از طریق همکاری سازنده قابل دستیابی است، نه سیاستهای تخریبی.
افغانستان قوی و مستقل نه تنها تهدیدی برای پاکستان نیست، بلکه میتواند شریکی مطمئن در توسعه اقتصادی منطقه باشد. آینده روابط دو کشور بستگی به پذیرش این واقعیت دارد.
محبوبه رضایی، روزنامهنگار-خبرگزاری ژرفا
—
